SES PROTEZİ

Gırtlak kanseri nedir?

Gırtlak kanseri, çoğu zaman ses kısıklığı yaparak erken bulgu veren ve bu nedenle erken saptanabilen bir hastalıktır. Gırtlak kanserinin bir başka özelliği ise gırtlağı oluşturan yapılardan dolayı tümörün yayılım hızını sınırlandırmasıdır. Gırtlak kanseri, bu iki özelliğinden dolayı solunum yolarının diğer kötü huylu tümörlerine göre tedavi ve yaşam süresi açısından daha iyi sonuçlar vermektedir. Gırtlağın tamamının alınması gırtlak kanserlerinin yaklaşık % 15’ in de gerekmektedir.

Hangi tedavi yöntemleri kullanılmaktadır?

Gırtlak kanserinin en önemli tedavi şekli cerrahidir. Ses teli tümörlerinde cerrahi yanında ışın tedavisi tedavi alternatifidir. Ancak son yıllarda lazer kullanımının yaygınlaşması özellikle ses teli tümörleri için önemli bir alternatif oluşturmuştur. İleri evre tümörlerde ışın tedavisi cerrahiye ek olarak uygulanmaktadır. Gırtlağın önemli işlevlerinden biri insanlar arasında iletişimi sağlayan konuşma sesini meydana getirmesidir. Son yıllarda konuşmayı korumak amacı ile kısmi gırtlak çıkarılması teknikleri uygulanmasına rağmen ileri evrelerdeki tümörlerde gırtlağın tamamen alınması hala ilk seçenek olarak karşımıza çıkmaktadır. Temel amaç hastaların rahat konuşabilir hale gelmelerini temin etmektir. Çeşitli cerrahi teknikler, cihazla konuşma ve yemek borusu konuşması yöntemleri çoğu zaman tatminkar sonuçlar vermemiştir. Cihazla konuşma, erken konuşabilme gibi bir avantajı olmasına rağmen el kullanma ve monoton mekanik bir ses oluşturması nedeni ile hastaları ve etrafındakileri rahatsız etmektedir. Yemek borusu konuşmasını öğrenmek güç olduğu gibi,bu yolla konuşma şiddetinin ve başarısının düşük olduğunu bilmekteyiz. Daha uzun süre konuşma için hastanın çok fazla sayıda yutkunması gerekmektedir. Çünkü yemek borusunun kapasitesi oldukça düşüktür.

Bunu çözmek amacı ile hava kapasitesi yüksek olan akciğerlerin kullanılması hem konuşma sürecinin hem de şiddetinin artmasına neden olacaktır.bundan dolayı ses protezleri gündeme gelmiştir.

Ses protezi kimlere uygulanır?

İleri evre tümör nedeni ile gırtlağı tamamen alınan hastalara ameliyat esnasında veya daha sonra ikincil olarak takılır.

Ses protezi nasıl çalışır?

Ses protezi küçük bir boru şeklinde olup içinde tek taraflı hava geçişine müsaade eden kapak sistemi mevcuttur. Soluk borusunun arka üst kısmı ile yemek borusunun ön duvarı arasına bir delik açılarak yerleştirilir. Burada amaç akciğerdeki havayı protez yardımıyla yemek borusu ile yutağın yaklaşık birleşim yerine taşımaktır. Havanın sürekli akışını temin etmek uzun süre konuşabilme ile sonuçlanmaktadır. Protezin bu yapısı yemek borusundan akıntıların soluk borusuna kaçışını engellemektedir. Konulan protez boyun orta bölümünde bulunan delikten görülebilmektedir.bu sistemin çalışır hale gelmesi için akciğerdeki havanın boyundaki deliğin parmakla kapatılması sonucunda protez kanalı ile yemek borusuna iletilmesi gerekmektedir. Protez ile konuşmayı öğrenmeyi takiben, parmak kullanımı haricinde boyun orta hattaki deliği kapatacak tarzda kapaklı sistemler kullanılabilmektedir.

Ses protezi nasıl takılır?

Ses protezi gırtlağın alındığı seansta veya daha sonra genel anestezi altında takılabilir. İlk 4-5 gün içinde protezin takılacağı yerin şişliğinin inmesine kadar geçen süre içinde o bölgeye sonda yerleştirilir. Sonda çekimi takiben ölçü alınarak uygun boyuttaki protez yerleştirilir. Bu şekilde hastadan ekzersizler yapması istenir. Ekzersizler ile rahatlıkla konuşmak mümkün olacaktır.

Protez takılan her hasta konuşabilir mi ?

Konuşmayı öğrenmede hastaların kendine güvenen kişiler olması, motivasyonlarının ve ilgilerinin fazla olması önemlidir. Kendi tecrübelerimize göre eğitim düzeyinin de önemli olduğunu düşünmekteyiz. Yaşlılık, işitme azlığı ve güçsüzlük öğrenmeyi zor hale getirebilmektedir. Yemek borusu ve yutak bölümünün etrafını saran kas dokusunun aşırı derecede kasılmasına bağlı olarak havanın geçişi engellenebilmekte ve konuşma gerçekleşmemektedir. Gırtlağın alınması esnasında bu kaslar zayıflamaktadır. İkincil olarak protez takılan hastalara ensüflasyon denilen testi yapmak koşulu ile spazm olup olmadığı tesbit edilmekte ve aynı seansta kasların kasılma gücü zayıflatılarak böyle bir durumun ortaya çıkışı engellenmektedir.

Ses protezi takılan hastalarda ses kalitesi:

Doğal sese yakın bir konuşma şeklini oluşturmaktadır. Hasta sosyal ilişkilerini rahatlıkla devam ettirebilmektedir.

Protez çeşitleri:

Günümüzde uygulanan konuşma protezleri çeşit olarak oldukça fazladır.genelde provox ve blom-singer dediğimiz ses protezleri kullanılmaktadır. Provox konuşma protezinin özelliği takıldıktan sonra uzun süre kalabilmesidir. Değiştirileceği zaman hekim yardımına ihtiyaç göstermektedir. Blom-singer protezinin ise kullanım açısından sık aralarla çıkarılıp temizlenmesi ve bakımının yapılması gerekmektedir. Hasta ayna karşısına geçerek protezi çıkarıp takabilmektedir.