ALIŞVERİŞ HASTALIĞI

Psikiyatri literatüründe 1900’lü yılların başında “oniomania” olarak tanımlanmış olan bu bozukluk son yıllarda “kompulsif alışveriş” şeklinde ele alınmaktadır. Kontrolsüz, impulsif ve aşırı miktarda alışveriş krizlerinin görüldüğü bir bozukluktur. Dürtü kontrol bozuklukları kapsamında ele alınmaktadır. Dürtü kontrolü bozukluğunun başlıca özelliği, kişiye ya da başkalarına zarar verecek bir eylemde bulunmaya yönelik bir dürtü, güdü ya da dayanılmaz isteğe karşı koymada başarısızlıktır. Birey alışveriş yapmadan önce gerginlik ya da uyarılma duygusunda giderek artma hisseder ve sonra alışveriş sırasında haz alma, doyum bulma ve rahatlama yaşar. Alışverişin ardından çok para harcadığı için pişmanlık, kendini kınama ya da suçluluk hissedebilir. Diğer dürtü kontrolü bozuklukları aralıklı patlayıcı bozukluk (ciddi saldırganlık atakları), kleptomani (çalmaya yönelik dayanılmaz dürtü), piromani (haz alma amacıyla yangın çıkarma), patolojik kumar oynama, trikotillomani (haz alma amacıyla kişinin kendi saçını yineleyen biçimde yolması) dir. Amerikan toplumunda %1-6 oranında görülmektedir. Bunun %80-90’nını bayanlar oluşturur. Özellikle adet öncesi (premenstrüel) dönemde daha fazla görünür. Başlangıç yaşı 18 yaş civarıdır ancak bunun problem olarak fark edilmesi genellikle 10 yılı alır.

Alışveriş hastalığının nedeni nedir:

Nedeni tam olarak bilinmiyor. Ancak psiko analitik görüşe göre (1.) Bu kişilerin genellikle benlik değerleri düşüktür; giyim ve mücevher en çok satın alınan şeyler olup, bunlar dış dünya tarafından en fazla dikkat çeken objelerdir. (2.) Kişi satın alma davranışı ile “geleceğin var olduğunu” kendisine inandırarak temel ölüm kaygısını azaltır. Bu bozukluğa sahip bireylerin alışveriş paternleri tipiktir. Alışveriş dürtüleri genellikle epizodik olup hafta da bir civarında, ortalama bir saat süren ataklar halinde ortaya çıkar. Tüm yıl boyunca süreğenlik gösterir, diğerleri gibi yalnızca doğum günleri ve bayramlarda yoğunlaşmaz. Kişi genellikle evdeyken , kendini çökkün ya da gergin hissederken bu dürtü belirir ve çoğunlukla bu duyguya direnmeye çalışır ancak genellikle başarısız olur. Kişi çoğunlukla kendisi için alışveriş yapar, bazen diğerleri için de alır. Birkaç pahalı eşyadan ziyade çok sayıda ucuz eşya satın alırlar. Bayanlar daha çok giysi, parfüm ve mücevher, erkekler ise elektronik, otomobil ya da hırdavat satın alır. Büyük bir sıklıkla kredi kartı ile, büyük mağazalardan yalnız olarak alışveriş yapar, yanında genellikle birden fazla kredi kartı taşır. En önemlisi kendisinin ihtiyaç duymadığı şeyleri satın alır, dolabı birkere bile giymediği, üzerinde etiketi bulunan giysilerle doludur. Bunları bazen başkalarına hediye olarak verir. Evi bir sürü gereksiz ev eşyaları ile tıkıştırılmıştır. İlaç ve alkol bağımlılığında görüldüğü gibi bir süre sonra tolerans gelişir; kişi rahatlamak için giderek daha fazla miktarlarda alışveriş yapar. Alışverişin doğası ve paterni gereği yakın ilişkilerinde bir süre sonra sorunlar yaşamaya başlar, boşanmalar sıktır. Kişi satın aldığı şeyleri gizler. Alışverişe çok fazla zaman ayırdığı için çalışıyorsa işte sorunlar yaşamaya başlar. Bu bozukluk kronik seyirlidir. Başka psikiyatrik bozukluklarla birlikte görülebilir. Örneğin duygulanım bozuklukları (depresyon, iki uçlu mizaç bozukluğu), anksiyete bozuklukları (obsesif – kompulsif bozukuluk, panik bozukluk, fobiler), madde kötüye kullanımıi, yeme bozuklukları ve diğer dürtü kontrol bozuklukları birlikte görülmektedir.

Tedavi:

Tedavide içgörüye yönelik terapi, destekleyici terapi, grup terapilerinin yanısıra ilaç tedavileri ile bu davranış bozukluğu kontrol altına alınabilir.